Hình 1. Vỏ trai Tridacna với một viên ngọc blister tự nhiên kích thước 37,31 × 25,42 mm (trái) và một vỏ blister kích thước 28,93 × 16,63 mm (phải). Ảnh: Gaurav Bera.

Một bộ sưu tập nhiều loại vỏ khác nhau gần đây đã được gửi đến phòng thí nghiệm Mumbai để giám định. Trong số đó có một mẫu vỏ lớn thuộc loài Tridacna, trên bề mặt có đính liền một viên ngọc blister và một vỏ blister (hình 1). Mẫu vỏ được cắt ở ba cạnh để tạo đế phẳng nhằm phục vụ trưng bày và có khối lượng khoảng 1,37 kg.

Hình 2. A: Mặt cắt ngang vùng đã cắt của vỏ. Ảnh: Gaurav Bera. B: Bề mặt dạng sứ của ngọc blister thể hiện cấu trúc ngọn lửa ngắn và loang lổ; trường quan sát: 16,3 mm. C: Miệng lõm được bao quanh bởi vùng màu nâu giàu vật chất hữu cơ trên phần vỏ blister; trường quan sát: 16,3 mm. Ảnh hiển vi: Andrew Aron (B và C).

Bên ngoài, vỏ có màu trắng ngà thể hiện họa tiết gợn sóng gồm các gờ mảnh và sắc nét xếp thành từng hàng, cùng với một số lỗ ký sinh. Khác với nhiều loài thân mềm khác, vỏ Tridacna có các lớp tăng trưởng dày bằng canxi cacbonat, xếp chồng lên nhau theo dạng gợn sóng đặc trưng. Quan sát mặt cắt dày của mẫu vỏ cho thấy các lớp tăng trưởng mở ra thành một khoang lớn ở một đầu, được phân chia bởi một lớp canxi cacbonat mỏng và uốn lượn (hình 2A).

Bề mặt bên trong có màu trắng ngà sáng đến trắng đục, với bề mặt bóng như sứ và có hai chỗ nổi lên là ngọc blister và vỏ blister, mỗi cái được gắn và hiển thị các vằn riêng biệt về phía mép ngoài tương ứng. Viên ngọc blister màu xám nhạt với các đốm nâu trên thân, kích thước khoảng 37,31 × 25,42 mm, cho thấy bề mặt sứ tương đối nhẵn với cấu trúc hình ngọn lửa ngắn và loang lổ (hình 2B). Vỏ blister màu kem nhạt, kích thước 28,93 × 16,63 mm, nhô ra phía ngoài và giống hình nón, với miệng lõm ở đỉnh được bao quanh bởi một vùng nâu dày dinh dưỡng hữu cơ (hình 2C).

Dưới tia cực tím sóng dài, cả vỏ và vỏ blister đều phát huỳnh quang xanh phấn ở mức trung bình đến mạnh, trong khi ngọc blister thể hiện các mảng đỏ tím trên bề mặt. Do kích thước mẫu quá lớn, phân tích huỳnh quang tia X tán xạ năng lượng (EDXRF) không thể thực hiện. Tuy nhiên, phân tích Raman đối với cả hai mẫu ghi nhận đỉnh đôi yếu tại 701 và 704 cm⁻¹ cùng đỉnh mạnh tại 1086 cm⁻¹, đặc trưng cho aragonit, và không có dấu hiệu xử lý màu.

Hình 3. Trái: Ảnh X-quang vi mô thời gian thực (RTX) của viên ngọc blister lớn cho thấy cấu trúc dạng cầu nhỏ (mũi tên) và khoang tối theo hình dạng viên ngọc. Phải: Ảnh RTX của phần phồng vỏ nhỏ hơn, thể hiện khoang mờ và ống trắng (mũi tên)

Nhận diện của cả viên ngọc blister và vỏ blister được xác nhận bằng phân tích X-quang vi mô thời gian thực (RTX). Cả hai đặc điểm đều cho thấy các khoang hoặc cấu trúc giống khoang rỗng đã được quan sát trước đây ở ngọc trai toàn bộ và ngọc blister từ loài Tridacna (Summer 2017 Lab Notes, trang 231–233). Viên ngọc blister tiết lộ một cấu trúc dạng bong bóng ở đáy, với một khoang tối có độ mờ thay đổi và chất hữu cơ dày (hình 3, bên trái). Sự gắn kết chắc chắn với vỏ được nhìn thấy ở một đầu, với những sắc thái xám rỉ dần chỉ ra chất hữu cơ, xác nhận danh tính của nó là một viên ngọc blister. Ngược lại, vỏ blister chỉ có vùng rỗng mờ nhạt, không có đặc trưng nội tại rõ rệt, nhưng lại chứa các ống xám nhạt – dấu hiệu của đường khoan ký sinh và kênh hình thành tự nhiên (hình 3, bên phải). Các kênh ký sinh trên vỏ xuất hiện dưới dạng các đường xám đậm ở các mẫu ngẫu nhiên với độ dày khác nhau.

Các nghiên cứu trước đây cho thấy ngọc blister phát triển như ngọc tròn bên trong màng áo và thường có dạng vòm cao dính vào vỏ, trong khi vỏ blister hình thành do vật thể lạ xâm nhập, tạo ra chỗ lồi nông trên mặt trong của vỏ (“Natural shell blisters and blister pearls: What’s the difference?” GIA Research News, 26/08/2019). Việc phân biệt ngọc blister và vỏ blister đôi khi rất khó do hình thái bề mặt tương tự nhau, vì vậy cấu trúc tăng trưởng bên trong là yếu tố quyết định để xác nhận. Sự đồng thời xuất hiện của cả ngọc blister và vỏ blister trong cùng một mẫu đã cung cấp thông tin quý giá cho các nhà ngọc học, giúp hiểu rõ đặc điểm hình thái và cơ chế hình thành của chúng, đồng thời mang lại giá trị khoa học và ngọc học đáng kể cho các nghiên cứu trong tương lai.

Nguồn: https://www.gia.edu/gems-gemology/summer-2024-lab-notes-large-tridacna-shell