Hình 1. Viên ngọc trai nước biển với lớp xà cừ màu trắng, nặng 1,90 ct, kích thước 6,75 × 6,55 × 6,19 mm. Ảnh: Gaurav Bera.

Gần đây, phòng giám định GIA tại Mumbai đã tiếp nhận một mẫu ngọc trai nước biển hình nút, màu trắng, có khối lượng 1,90 ct và kích thước 6,75 × 6,55 × 6,19 mm để giám định (hình 1). Khi quan sát ở độ phóng đại lớn, bề mặt viên ngọc trai cho thấy các phiến mỏng xếp chồng dạng vân tay – đặc trưng của khoáng aragonit. Phổ huỳnh quang tia X tán xạ năng lượng (EDXRF) xác định hàm lượng mangan dưới giới hạn nhận biết, trong khi stronti đạt mức 857 ppm, xác nhận nguồn gốc nước mặn của viên ngọc trai. Khi chiếu tia cực tím bước sóng dài, viên ngọc trai phát quang với cường độ trung bình màu vàng lục, đặc trưng cho ngọc trai thuộc loài Pinctada.

Hình 2. A: Ảnh RTX cho thấy nhân hình oval trong cấu trúc đồng tâm giàu chất hữu cơ, được bao quanh bởi dạng kiến trúc hình kim. Phía trên cấu trúc tăng trưởng đồng tâm xuất hiện đặc điểm kéo dài, bất đối xứng, tương tự Tokki, có cấu trúc tuyến tính. B: Ảnh μ-CT cho thấy nhân hình bầu dục với đặc điểm hạt giống nằm trên cung tăng trưởng bên trong. C: Ảnh μ-CT cho thấy một đặc điểm hạt giống khác trên cung tăng trưởng bên ngoài.

Phân tích bằng phương pháp X-quang hiển vi thời gian thực (RTX) cho thấy một nhân nhỏ hình oval, được bao quanh bởi cấu trúc đồng tâm giàu chất hữu cơ, thể hiện dạng kiến trúc hình kim (hướng tâm) (hình 2A). Phía trên cấu trúc trung tâm xuất hiện một đặc điểm kéo dài, bất đối xứng, có cấu trúc tuyến tính ở phần lõi (mũi tên trong hình 2A). Đặc điểm tăng trưởng này tương đồng với cấu trúc bên trong của các phần nhô bề mặt đôi khi xuất hiện ở ngọc trai nuôi cấy có nhân. Những viên ngọc trai có thêm các phần nhô bề mặt như vậy thường được gọi là ngọc Tokki (Tokki pearls) (M.S. Krzemnicki và nnk., “Tokki pearls: Additional cultured pearls formed during pearl cultivation: External and internal structures,” Hội nghị Quốc tế.về.Ngọc.học.lần.thứ.32,2011;https://www.ssef.ch/wpcontent/uploads/2018/01/SSEF_Tokki_pearls.pdf). Do sự hiện diện của đặc điểm kéo dài này, vẫn chưa rõ liệu đây có phải là ngọc trai nuôi cấy không hạt (NBC) hay không.

Kiểm tra bổ sung bằng phương pháp chụp cắt lớp vi tính X-quang (μ-CT) cho thấy hai đặc điểm dạng hạt màu xám nhạt trong cấu trúc tăng trưởng đồng tâm chính: một hạt lớn hơn nằm gần nhân trong vùng cấu trúc hình kim, và một hạt nhỏ hơn nằm gần rìa ngoài của cấu trúc tăng trưởng đồng tâm (hình 2B và 2C). Các nghiên cứu trước đây về ngọc trai nước mặn không nhân (NBC pearls), còn gọi là ngọc trai nuôi cấy keshi, được hình thành từ nhiều loài nhuyễn thể Pinctada, cho thấy rằng ngọc trai NBC với cấu trúc tăng trưởng đồng tâm giàu chất hữu cơ đôi khi chứa các đặc điểm dạng hạt hình thành từ chất cacbonat canxi; các đặc điểm này thường xuất hiện màu xám nhạt trong ảnh X-quang. Hình dạng và kích thước của các đặc điểm dạng hạt có thể thay đổi, nhưng thường gặp trong các vùng giàu hữu cơ thuộc cấu trúc vòng đồng tâm rời rạc (A. Homkrajae và nnk., “Internal structures of known Pinctada maxima pearls: Cultured pearls from operated marine mollusks,” Gems & Gemology, mùa Thu 2021, tr. 186–205).

Ngược lại, các cấu trúc đồng tâm giàu hữu cơ kèm dạng kiến trúc hình kim thường liên quan đến sự hình thành canxit trong một số ngọc trai tự nhiên. Do đó, việc quan sát thấy các đặc điểm dạng hạt trong một cấu trúc giàu hữu cơ có dạng hình kim là điều bất thường. Sự hiện diện đồng thời của các đặc điểm dạng hạt và cấu trúc kéo dài tương tự Tokki trong viên ngọc này cho thấy đây là một ngọc trai không nhân (NBC pearl), nhiều khả năng được hình thành từ loài trai Pinctada fucata (akoya), dựa trên đặc điểm cấu trúc bên trong và hình thái bên ngoài.

Mặc dù các đặc điểm dạng hạt cũng có thể được tìm thấy trong ngọc trai tự nhiên, chúng thường nằm ở các vòng đồng tâm ngoài, gần bề mặt viên ngọc và trong một số trường hợp có thể chứa các vòng tăng trưởng mảnh (A. Homkrajae và nnk., “Internal structures of known Pinctada maxima pearls: Natural pearls from wild marine mollusks,” Gems & Gemology, mùa Xuân 2021, tr. 2–21). Ngoài ra, chúng thể hiện độ cản tia X khác biệt so với các đặc điểm quan sát ở ngọc trai nuôi cấy.

Việc phân biệt giữa ngọc trai tự nhiên và ngọc trai nuôi cấy vẫn là một thách thức đáng kể, bởi ngọc trai là sản phẩm độc đáo của sinh vật sống. Kỹ thuật μ-CT cho phép các nhà giám định đưa ra kết luận rõ ràng về một số đặc điểm thường gặp ở ngọc trai không nhân (NBC pearls), nhưng không quan sát được trên ảnh RTX, chẳng hạn như các đặc điểm dạng hạt trong trường hợp này. Các đặc điểm dạng hạt thường được ghi nhận nhiều hơn ở ngọc trai nuôi cấy từ loài Pinctada maxima. Viên ngọc trai trong nghiên cứu này đặc biệt đáng chú ý do sự hiếm gặp của đặc điểm dạng hạt trong ngọc trai akoya keshi, nhất là khi kết hợp cùng cấu trúc hình kim.

Nguồn:https://www.gia.edu/gems-gemology/summer-2024-lab-notes-seed-features-in-akoya-keshi-pearl